माँटेसरी पद्धत: ती काय आहे, कशी कार्य करते आणि घरी किंवा शाळेत तिचा वापर कसा करावा

शिक्षण हा पालक आणि व्यावसायिकांसाठी सर्वात मोठ्या चिंतेच्या विषयांपैकी एक आहे, विशेषतः जेव्हा आपण मुलांच्या सर्वांगीण विकासाला चालना देणारे पर्याय शोधत असतो. मॉन्टेसरी पद्धत तिच्या नाविन्यपूर्ण दृष्टिकोनामुळे एक जागतिक मापदंड बनली आहे, जी मार्गदर्शित स्वातंत्र्य, स्वायत्तता आणि प्रत्येक मुलाच्या वैयक्तिक गतीचा आदर यावर केंद्रित आहे. केवळ एक तात्पुरती फॅशन असण्याऐवजी, मॉन्टेसरी पद्धत एका शतकाहून अधिक काळापासून हे दाखवून देत आहे की शिकवण्याचा आणि शिकण्याचा एक वेगळा मार्ग शक्य आहे, जो अगदी लहानपणापासूनच प्रत्येक व्यक्तीच्या गरजा आणि क्षमतेशी अधिक जवळून जुळलेला आहे.

जर तुम्हाला कधी प्रश्न पडला असेल की मॉन्टेसरी पद्धत नेमकी काय आहे , शिक्षक आणि कुटुंबांमध्ये तिला इतके महत्त्व का दिले जाते, किंवा शाळा आणि घरी तिचा वापर कसा केला जातो, तर तुम्ही अगदी योग्य ठिकाणी आला आहात. या लेखात, आम्ही या शिक्षणपद्धतीबद्दल तुम्हाला माहित असणे आवश्यक असलेल्या प्रत्येक गोष्टीचा सखोल आढावा घेणार आहोत; तिच्या उगमापासून आणि संस्थापक तत्त्वांपासून ते प्रौढांची भूमिका, तयार केलेल्या वातावरणाचे महत्त्व आणि मुले व किशोरवयीन मुलांसाठी असलेले फायदे यांपर्यंत सर्व बाबींचा यात समावेश आहे. मॉन्टेसरी पद्धतीचा एक व्यापक, सूक्ष्म आणि व्यावहारिक आढावा घेण्यासाठी सज्ज व्हा, जो तुम्हाला हे समजण्यास मदत करेल की अनेक पालक आणि शिक्षण व्यावसायिकांसाठी ही पद्धत आजही पसंतीची निवड का आहे.

माँटेसरी पद्धत काय आहे आणि ती कुठून आली?

माँटेसरी पद्धत ही २० व्या शतकाच्या सुरुवातीला इटालियन डॉक्टर मारिया माँटेसरी यांनी विकसित केलेला एक शैक्षणिक दृष्टिकोन आहे . १८७० मध्ये जन्मलेल्या माँटेसरी या इटलीच्या पहिल्या महिला डॉक्टर, तसेच मानसशास्त्रज्ञ, शिक्षणतज्ज्ञ आणि शास्त्रज्ञ होत्या. त्यांची ही कार्यपद्धती प्रतिकूल परिस्थितीत असलेल्या आणि विशेष गरजा असलेल्या मुलांसोबतच्या त्यांच्या थेट अनुभवातून उदयास आली आहे. या अनुभवातून त्यांनी असे निरीक्षण केले की, मुलांना योग्य वातावरण आणि शोध घेण्याचे स्वातंत्र्य दिल्यास, त्यांच्यामध्ये अशी कौशल्ये आणि क्षमता विकसित होतात, ज्यांनी त्या काळातील शैक्षणिक प्रतिमानांना आव्हान दिले.

पहिल्या मॉन्टेसरी शाळा १९०७ मध्ये रोममध्ये उघडल्या गेल्या. तेव्हापासून, ही पद्धत प्रत्येक खंडात पसरली आहे आणि खाजगी व सार्वजनिक शाळांमध्ये, तसेच घरगुती वातावरणातही लागू केली जाते. मॉन्टेसरी शिक्षणशास्त्र हे बाल विकासाच्या वैज्ञानिक निरीक्षणावर आधारित आहे , आणि ते मुलांच्या विविध टप्प्यांनुसार व गरजांनुसार आपला दृष्टिकोन जुळवून घेते. जर तुम्हाला या पद्धतीच्या निर्मात्याचा इतिहास आणि उगम याबद्दल अधिक जाणून घ्यायचे असेल, तर तुम्ही [लिंक/संदर्भ] पाहू शकता.

माँटेसरी पद्धतीची मूलभूत तत्त्वे

माँटेसरी पद्धत ही काही प्रमुख शैक्षणिक तत्त्वांवर आधारित आहे , जी तिच्या अध्यापनशास्त्राच्या सर्व टप्प्यांमध्ये आणि उपयोगांमध्ये अंतर्भूत आहेत. ही तत्त्वे केवळ पद्धतीची व्याख्याच करत नाहीत, तर पारंपरिक शिक्षण पद्धतीच्या तुलनेत महत्त्वपूर्ण फरकही दर्शवतात. चला त्यातील सर्वात महत्त्वाच्या तत्त्वांवर एक नजर टाकूया:

• मुलाचे ग्रहणशील मनलहान मुलांमध्ये त्यांच्या सभोवताली घडणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीला जवळजवळ नकळतपणे आत्मसात करण्याची विलक्षण क्षमता असते. त्यांचे मेंदू पर्यावरणीय उत्तेजना सहजपणे स्वीकारण्यासाठी तयार झालेले असतात, ज्यामुळे आयुष्याची पहिली काही वर्षे त्यांच्या विकासासाठी एक महत्त्वपूर्ण टप्पा ठरतात.
• तयार केलेले वातावरणमाँटेसरींच्या मते, मुलांच्या विकासाची जागा त्यांच्या शारीरिक, संज्ञानात्मक आणि भावनिक गरजांनुसार काळजीपूर्वक तयार केली पाहिजे. यामध्ये त्यांच्या उंचीनुसार फर्निचर, सहज उपलब्ध होणारे साहित्य, नैसर्गिक घटक आणि एक सुव्यवस्थित वातावरण यांचा समावेश होतो, जे त्यांच्या स्वायत्ततेला आणि शिकण्याच्या इच्छेला चालना देते.
• मर्यादित स्वातंत्र्यहालचाल आणि निवडीचे स्वातंत्र्य हा एक आधारस्तंभ आहे. वर्गात किंवा घरी उपलब्ध असलेल्या शक्यतांच्या मर्यादेत राहून, कोणता उपक्रम कधी आणि कोणासोबत करायचा हे मुले ठरवू शकतात. हे स्वातंत्र्य सहजीवन आणि इतरांच्या गतीचा आदर या मूलभूत नियमांच्या चौकटीतच असते.
• स्व-शिक्षण आणि प्रौढांची भूमिकामाँटेसरी शिक्षणाला एक वैयक्तिक रचना प्रक्रिया मानते. त्यामुळे, प्रौढ व्यक्ती मार्गदर्शक किंवा निरीक्षकाची भूमिका बजावते, वातावरण तयार करते, आवश्यकतेनुसार सोबत असते, परंतु मुलाच्या नैसर्गिक शिक्षणात कधीही हस्तक्षेप करत नाही किंवा ते लादत नाही.
• विशिष्ट शैक्षणिक साहित्यमाँटेसरी साहित्य, जे संवेदी आणि संज्ञानात्मक अन्वेषणासाठीची अस्सल साधने आहेत, प्रत्येक कृतीसाठी एकच उद्दिष्ट ठेवून तयार केलेले असते आणि त्यात स्वयं-सुधारणेला वाव असतो. ते आकर्षक, हाताळण्यास सोपे असून सक्रिय शिक्षणास प्रोत्साहन देते.
• संवेदनशील कालावधींचा आदरमुलांना "संधीचे क्षण" अनुभवायला मिळतात, ज्या दरम्यान त्यांचा काही विशिष्ट कौशल्यांकडे (उदा. सुव्यवस्था, हालचाल, भाषा, समाजीकरण इत्यादी) नैसर्गिक कल असतो. मॉन्टेसरी पद्धत हे क्षण ओळखते आणि त्यांच्या आवडीनिवडी व गरजांनुसार तयार केलेले उपक्रम देण्यासाठी त्यांचा उपयोग करते.
• स्वातंत्र्य आणि आत्मसन्मानाची पातळीमाँटेसरी तत्त्वज्ञानाचा उद्देश मुलांना स्वायत्तता, आत्मविश्वास आणि सुरक्षितता मिळवून देण्यास मदत करणे आहे, जेणेकरून ते बाह्य मूल्यांकनाच्या भीतीशिवाय नवीन आव्हानांना सामोरे जाऊ शकतील आणि त्यांच्या चुकांमधून शिकू शकतील.

वयानुसार मॉन्टेसरी पद्धतीचे टप्पे

माँटेसरी पद्धती मानवी विकासाला चार प्रमुख टप्प्यांमध्ये विभागते, आणि प्रत्येक टप्प्याची स्वतःची वैशिष्ट्ये आहेत. ही पद्धत जीवनाच्या प्रत्येक टप्प्याच्या विशिष्ट गरजांनुसार वातावरण, साहित्य आणि शैक्षणिक दृष्टिकोन जुळवून घेते.

० ते ३ वर्षे: आध्यात्मिक गर्भ आणि ग्रहणशील मन

पहिल्या तीन वर्षांमध्ये, मूल मॉन्टेसरीने 'आध्यात्मिक भ्रूण ' असे संबोधलेल्या काळात असते . या टप्प्यावर, त्यांच्या ग्रहणशील बुद्धीमुळे, ते त्यांच्या इंद्रियांद्वारे जगाचे आकलन करतात: अनुभव, भावना, भाषा, संस्कृती, नातेसंबंध आणि सवयी. या सर्वांमुळे त्यांच्या चेतासंस्थेच्या जाळ्याला आकार मिळतो आणि त्यांच्या भावी विकासाचा पाया घातला जातो.

या टप्प्यावर मॉन्टेसरी पद्धत बोलणे , सुसंवादी हालचाल आणि स्वावलंबन यांच्या विकासाला चालना देण्यावर लक्ष केंद्रित करते. यातील उपक्रम संवेदी अन्वेषण, सुव्यवस्था, मुक्त खेळ आणि लहान जबाबदाऱ्या स्वीकारणे याभोवती फिरतात. प्रौढ व्यक्तीने हस्तक्षेप शक्य तितका कमी करावा आणि मुलाला स्वतःहून गोष्टी शोधण्यासाठी प्रोत्साहित करावे.

३ ते ६ वर्षे वयोगट: माँटेसरी वर्गखोली आणि प्रमुख क्षेत्रे

पूर्व-प्राथमिक टप्पा (३-६ वर्षे) हा मॉन्टेसरी पद्धतीचा कदाचित सर्वात प्रसिद्ध टप्पा आहे. मॉन्टेसरी वर्गाची रचना वेगवेगळ्या अध्ययन क्षेत्रांमध्ये केलेली असते, ज्यात साहित्य सहज उपलब्ध होणाऱ्या आणि काळजीपूर्वक मांडलेल्या शेल्फवर ठेवलेले असते. पाच मूलभूत क्षेत्रे पुढीलप्रमाणे आहेत:

• व्यावहारिक जीवनकपडे घालणे, स्वयंपाक करणे, साफसफाई करणे, झाडांची काळजी घेणे किंवा पाणी ओतणे यांसारख्या दैनंदिन क्रिया. ही वरवर साधी वाटणारी कामे समन्वय, एकाग्रता, इच्छाशक्ती आणि आत्मसन्मान विकसित करतात.
• सेन्सॉरीइंद्रियांना (रंग, आकार, पोत, वजन, आवाज, वास, चव) अधिक विकसित करण्यासाठी तयार केलेले खेळ आणि साहित्य. यामुळे मुलांना त्यांच्या सभोवतालच्या वातावरणाचे संघटितपणे वर्गीकरण, तुलना आणि आकलन करता येते.
• भाषाशब्दसंग्रह आणि मौखिक अभिव्यक्ती वाढवण्यापासून ते लेखन आणि वाचनापर्यंतचे व्यायाम यात समाविष्ट आहेत, ज्यांची सुरुवात नेहमी हाताळणी आणि इंद्रियांच्या वापरापासून होते. भूगोल, कला आणि संगीत यांसारख्या विषयांचाही यात समावेश आहे.
• गणितखेळ आणि हाताळणीच्या माध्यमातून प्रमाण, संख्या, बेरीज, वजाबाकी, भूमिती आणि बीजगणित यांसारख्या अमूर्त संकल्पना आत्मसात करण्यास मदत करणारे मूर्त साहित्य.
• संस्कृतीविज्ञान, इतिहास, जीवशास्त्र आणि जगाविषयीच्या ज्ञानाची ओळख, ज्यामुळे मुलांना समाजात आणि पृथ्वीवर त्यांचे स्थान समजण्यास मदत होते.

या काळात, एकाग्रता , निवडीचे स्वातंत्र्य (मूल स्वतःच्या आवडीचा उपक्रम निवडते आणि तो एकट्याने करायचा की गटात करायचा हे ठरवते), आणि शिकण्याच्या संवेदनशील टप्प्यांचा आदर करणे या गोष्टींनाही प्रोत्साहन दिले जाते. मॉन्टेसरी साहित्य प्रौढांच्या थेट हस्तक्षेपाशिवाय स्व-मूल्यांकन आणि सुधारणा सुलभ करते, ज्यामुळे मुलाचे स्वातंत्र्य आणि आत्मविश्वास वाढतो.

६ ते १२ वयोगट: बौद्धिक शोध आणि उत्तम धडे

सहा वर्षांच्या वयापासून, मुले बौद्धिक जिज्ञासा, कल्पनाशक्ती, अमूर्त विचार आणि जगाला सखोलपणे समजून घेण्याची गरज या वैशिष्ट्यांनी युक्त अशा टप्प्यात प्रवेश करतात. प्राथमिक शाळेसाठीचा मॉन्टेसरी अभ्यासक्रम ज्ञानाचा एक एकात्मिक दृष्टिकोन मांडतो, जो 'महान पाठां'भोवती संघटित केलेला असतो. हे पाठ विश्वाची उत्पत्ती, जीवन, मानवजात, संख्या आणि भाषा यांसारख्या विषयांचा अभ्यास करण्यासाठी एक प्रारंभबिंदू म्हणून काम करतात.

हे भव्य अभ्यासक्रम विद्यार्थ्यांना विज्ञान, इतिहास, कला, साहित्य आणि गणित यांचा परस्परसंबंधित पद्धतीने शोध घेण्यासाठी आमंत्रित करतात. वर्गांमध्ये सामान्यतः वेगवेगळ्या वयोगटातील मुलांचे गट (उदाहरणार्थ, ६ ते ९, किंवा ९ ते १२) केले जातात, ज्यामुळे सहकारी शिक्षण आणि समवयस्क मार्गदर्शनाला प्रोत्साहन मिळते. स्वतंत्र चौकशी, प्रकल्प-आधारित कार्य आणि वैयक्तिक जबाबदारी, तसेच आदर आणि सहकार्य यांना प्रोत्साहन दिले जाते.

१२ ते १८ वर्षे वयोगट: प्रौढत्वाकडे वाटचाल

किशोरावस्थेत, मॉन्टेसरी पद्धत प्रौढ जीवनातील वास्तवाचे प्रतिबिंब वातावरणात उमटवते आणि तरुणांना समाजात एकरूप होण्यासाठी तयार करणारे व्यावहारिक, कार्य-संबंधित व सामाजिक अनुभव देते. यातील उपक्रम आर्थिक, प्रशासकीय आणि वित्तीय व्यवस्थापनावर, तसेच निसर्ग आणि पर्यावरणाशी नाते जोडण्यावर लक्ष केंद्रित करतात.

वैयक्तिक पुढाकार, स्वायत्तता आणि सहकार्य आवश्यक असलेल्या प्रकल्पांमध्ये सहभागी होऊन किशोरवयीन मुला-मुलींनी खऱ्या जबाबदाऱ्यांचा अनुभव घ्यावा, हे उद्दिष्ट आहे . सर्वांगीण विकासात केवळ शैक्षणिकच नव्हे, तर परिपक्वतेसाठी आवश्यक असलेल्या सामाजिक, नैतिक आणि भावनिक कौशल्यांचाही समावेश होतो.

माँटेसरी पद्धतीची आवश्यक वैशिष्ट्ये

टप्प्यांनुसार केलेल्या रचनेपलीकडे, मॉन्टेसरी पद्धतीची दैनंदिन व्यवहारातील काही प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत:

• तयार केलेले आणि अनुकूलित वातावरणस्वायत्ततेसाठी डिझाइन केलेल्या, नीटनेटके, सुलभ आणि दिसायला सुंदर जागा.
• विशिष्ट आणि स्वयं-दुरुस्त करणारे साहित्यप्रत्येक साहित्य एकाच संकल्पनेवर काम करण्यासाठी तयार केले आहे, जे वयानुसार योग्य काठिण्य पातळी प्रदान करते आणि मुलाला स्वतःच्या प्रगतीचे मूल्यांकन करण्याची संधी देते.
• स्वातंत्र्य आणि मुक्त निवडमुलांना काय करायचे आहे आणि केव्हा काम बदलायचे आहे हे ते स्वतःच ठरवतात, ज्यामुळे त्यांची प्रेरणा आणि एकाग्रता वाढते.
• मिश्र वयोगटवेगवेगळ्या वयोगटातील मुलांसोबत राहिल्याने समवयस्कांकडून शिकणे, सहकार्य आणि शिकण्याच्या विविध गतींबद्दल आदर या गोष्टींना प्रोत्साहन मिळते.
• दीर्घ, अखंड सत्रेमाँटेसरी वर्गांमध्ये सुमारे ३ तासांचा अखंड कामाचा कालावधी असतो, ज्यामुळे गहन एकाग्रता साधता येते आणि कंटाळा टाळता येतो.
• मार्गदर्शक म्हणून शिक्षकशिक्षक किंवा प्रौढ व्यक्ती शिकण्याच्या प्रक्रियेत सोबत असते, निरीक्षण करते, नवीन साहित्य सादर करते आणि वैयक्तिकरणाला प्रोत्साहन देते, परंतु आवश्यक असल्याशिवाय थेट हस्तक्षेप करत नाही.
• आत्मपरीक्षण आणि चुकांवर मात करणेचुकांना शिकण्याचा एक नैसर्गिक भाग मानले जाते. मुलांना शिक्षेच्या किंवा बाह्य टीकेच्या भीतीशिवाय स्वतःच्या चुका सुधारण्याची आणि त्यातून शिकण्याची संधी मिळते.

घरी माँटेसरी पद्धत कशी लागू केली जाते?

या शैक्षणिक पद्धतीचा एक मोठा फायदा हा आहे की, तिची तत्त्वे घरातील वातावरणाशी उत्तम प्रकारे जुळवून घेता येतात. घरी माँटेसरी पद्धतीचा अवलंब करणे म्हणजे एक अशी सुरक्षित आणि उत्तेजक जागा तयार करणे, जिथे मूल स्वतंत्रपणे वावरू शकेल, नवीन गोष्टींचा शोध घेऊ शकेल आणि दैनंदिन कामांमध्ये सहभागी होऊ शकेल.

माँटेसरी पद्धती घरात आणण्यासाठी काही कल्पनांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे:

• मुलाच्या संवेदनशील कालावधीनुसार घराची व्यवस्था लावा.उदाहरणार्थ, त्यांच्या उंचीनुसार शेल्फ्स, खेळणी किंवा साहित्य ठेवण्यासाठी टोपल्या ठेवून वस्तू व्यवस्थित ठेवणे सोपे करा आणि त्यांना त्यांची जागा व्यवस्थित लावण्यात सहभागी होऊ द्या.
• प्रशिक्षण घ्या आणि माहिती मिळवामाँटेसरी तत्त्वज्ञान पूर्णपणे समजून घेण्यासाठी आणि आपल्या मुलांना योग्य प्रकारे आधार देण्यासाठी पुस्तके वाचा, शैक्षणिक संसाधनांचा संदर्भ घ्या आणि इतर माँटेसरी कुटुंबांशी संपर्क साधा.
• योग्य वातावरण तयार करामोकळ्या जागा, आवाक्यात असलेले आकर्षक साहित्य, कुतूहल आणि सर्जनशीलतेला चालना देणाऱ्या उपयुक्त व नैसर्गिक वस्तू. वातावरण शांत असावे आणि स्वतंत्र शिक्षणाला प्रोत्साहन देणारे असावे.
• मार्गदर्शकाची भूमिका स्वीकाराप्रौढ व्यक्ती निरीक्षण करते, सूचना देते, पाठिंबा देते आणि उपस्थित असते, पण त्याच वेळी मुलाच्या पुढाकाराचा आणि निर्णय घेण्याच्या व समस्या सोडवण्याच्या क्षमतेचा आदर करते.

माँटेसरी पद्धतीचे फायदे आणि आव्हाने

माँटेसरी पद्धतीचा अवलंब केल्याने मुलांना अनेक फायदे मिळतात, ज्यामध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे:

• स्वातंत्र्य आणि आत्मसन्मानाचा विकासमुले स्वतःच्या क्षमतांवर विश्वास ठेवायला आणि अडचणी स्वतःहून सोडवायला शिकतात.
• शिकण्याच्या गतीचा आदरप्रत्येक व्यक्ती कोणत्याही तुलनेशिवाय किंवा दबावाशिवाय, स्वतःच्या आवडीनुसार आणि क्षमतेनुसार प्रगती करते.
• सर्जनशीलता आणि समीक्षात्मक विचारसरणीला प्रोत्साहन देणेपुढाकार, कल्पनाशक्ती आणि समस्या निराकरणास प्रोत्साहन दिले जाते.
• सहकार्य आणि एकताविविध गटांमध्ये राहिल्याने मुलांमध्ये सामाजिक कौशल्ये आणि सामुदायिक भावना विकसित होते.
• आत्मशिस्त आणि जबाबदारीमर्यादित स्वातंत्र्य आणि दैनंदिन जीवनातील सहभाग आत्म-नियमन आणि वचनबद्धता वाढवतात.

त्याचे सर्व फायदे असूनही, काही तज्ञ असे निदर्शनास आणतात की मॉन्टेसरी पद्धतीचे विद्यार्थी प्रमाणित चाचण्या किंवा स्पर्धात्मक वातावरणाला सामोरे जाताना अडचणींना सामोरे जाऊ शकतात, कारण ही पद्धत पाठांतरापेक्षा स्व-मूल्यांकन आणि अर्थपूर्ण शिक्षणाला प्राधान्य देते. तथापि, या दृष्टिकोनात प्रशिक्षित व्यावसायिकांकडे त्यांच्या कार्यपद्धतीत बदल करण्याची आणि मुलांना विविध शैक्षणिक वातावरणासाठी तयार करण्याची साधने असतात.

माँटेसरी पद्धतीनुसार शिक्षण घेतलेल्या लोकांची उदाहरणे

माँटेसरी पद्धतीचा प्रभाव अनेक जगप्रसिद्ध व्यक्तींमध्ये दिसून येतो. गूगल, ॲमेझॉन आणि विकिपीडियासारख्या कंपन्यांचे संस्थापक, तसेच गॅब्रिएल गार्सिया मार्केझ यांच्यासारख्या नोबेल पारितोषिक विजेत्यांनी आपल्या शैक्षणिक कारकिर्दीची सुरुवात माँटेसरी शाळांमधून केली. यावरून ही शिक्षणपद्धती सर्जनशील, स्वतंत्र आणि पुढाकार घेणाऱ्या व्यक्ती घडवू शकते, हे सिद्ध होते.

जसे तुम्ही पाहू शकता, मॉन्टेसरी पद्धत हा केवळ एक दुसरा पर्याय नाही, तर मुलांच्या आणि तरुणांच्या वाढीच्या व शिकण्याच्या प्रक्रियेला आधार देण्याच्या पद्धतीतील एक खरी क्रांती आहे. आदर, स्वातंत्र्य आणि जिज्ञासा यांवर आधारित, ही पद्धत स्वायत्तता, सर्जनशीलता आणि जुळवून घेण्याच्या क्षमतेला प्रोत्साहन देते, ज्यामुळे आयुष्याला सामोरे जाण्यासाठी तयार असलेले जबाबदार प्रौढ व्यक्ती घडविण्यात मदत होते. जर तुम्हाला या पद्धतीबद्दल अधिक जाणून घेण्यात किंवा प्रशिक्षण घेण्यात रस असेल, तर तुम्ही सीईयू फर्नांडो तिसरा विद्यापीठ (CEU Fernando III University) किंवा मारिया मॉन्टेसरी अर्जेंटिना फाउंडेशन (María Montessori Argentina Foundation) यांसारख्या संस्थांद्वारे दिल्या जाणाऱ्या प्रशिक्षण कार्यक्रमांची माहिती घेऊ शकता.

वाचन शिकवण्याच्या पद्धती: महत्त्वाचे मुद्दे, दृष्टिकोन आणि व्यावहारिक सल्ला